Przyroda Makowicy i okolic

Flora

Krainą geograficzną, w której leży Makowica jest Pasmo Radziejowej, znajdujące się między doliną Dunajca i Popradu, czyli w zachodniej części Beskidu Sądeckiego. Okolice te pod względem przyrodniczym zachowane są w bardzo dobrym stanie, dlatego podjęto decyzję o włączenie ich w obręb Popradzkiego Parku Krajobrazowego.

Północne stoki Pasma Radziejowej charakteryzują się surowym klimatem i dużym nachyleniem, co skutecznie hamowało rozwój osadnictwa, a więc również wycinki lasu pod uprawy. Powoliło to na zachowanie flory i fauny w jej naturalnym stanie.

Drzewostany leśne składają się głównie ze świerków oraz znacznych powierzchni lasów jodłowych. Niżej, nad licznymi potokami można spotkać smugi olszyn. Dla najwyższego piętra roślinności tego regionu (1000 m n.p.m.), szczególnie na nasłonecznionych fragmentach zboczy, charakterystyczne są suche łąki i murawki z roślinami ciepłolubnymi. Trudno dostępne wnętrza dolin zawierają kompleksy lasów reglowych i niewielką ilość polan. Mimo ingerencji zwiększającej ilość świerka, zdecydowanie przeważają lasy naturalne razem z zachowanymi starodrzewiami prastarej puszczy karpackiej.

Roslinność obszarów piętra położonego na wysokości 550 do 1100 m n.p.m składa się z olszyny karpackiej, a w dolnych, zacienionych częściach można spotkać lasy jodłowe i specyficzne, niejodnolite pod względem składu runo. W miejscach wyjątowo cienistych, z dużą wilgotonością i o niskiej temperaturze wystepuje jaworzyna góska. Występowanie jawora powoduje charkterystyczny efekt, który polega na występowaniu w jego bliskości jesionu i niewielkiej domieszki wiązu górskiego. Wiosną najlepiej zauważalna jest wysoka i kwitnąca miesiącznica trwała.

Buczyna karpacka
Buczyna karpacka
Niższe partie (dolnoreglowe) Pasma Radziejowej są zalesione przez buczyny. Buczyny na zboczach cienistych, wilgotynych i żyznych występują w odmianie buczyny górskiej. Runo leśne tych zbiorowisk leśnych zawiera kobierce żywca gruczołowatego i paprotnik Brauna. Obszary w pobliżu potoków zajmuje buczyna karpacka z miesiącznica trwałą. Wyjątkowo strome i kamieniste stoki północne są zajęte przez paprocie. Natomiast suche i silnie nasłonecznione grzbiety o glebach ubogich odznaczają się niższym drzewostanem, słabo rozwiniętym runem, a gatunki tam spotykane to kosmatka gajowa, borówka czarna, trzcinnik leśny.

Tereny najniżej położone zajmują łąki metlicowo-mieczykowe ulokowane na polanach, wyjątkowo bogate w zróżnicowane gatunki kwiatów.

Najwyższe wzniesienia pasma Radziejowej (powyżej 1100 m n.p.m.), tzw. regiel górny, jest zalesiony przez prawie jednolity bór świerkowy oraz nieliczne drzewa jarzębiny. Jednak runo wykazuje tutaj większe zróżnicowanie: dzięki dużej wilgotności rowijają się okazałe paprocie w kilku gatunkach. Borówka czarna oraz trzcinniki przeważają w runie zboczy suchych. Źródła i potoki regla górnego gromadzą wokół siebie rośliny zielne, wśród których przeważają modrzyk górski, omieg górski, ciemiężyca zielona i dobrze rozwijające się byliny. Na polanach tej wysokości spotkamy bliźniaczkę oraz borówczyska na dość ubogich łąkach, ale też nieliczne gatunki rzadkich roślin specyficznie wysokogórskich. Charakter flory Wielkiej i Małej Roztoki jest jednak ukształtowany przez gatunki górskie – alpejskie i subalpejskie – bardzo rzadko spotykane w kraju. Do tych pierwszych zaliczają się prosiecznik jednogłówkowy, pięciornik złoty, kulik górski i niewielkich rozmiarów trawa tymotka alpejska. Gatunki subalpejskie występują nieco liczniej. Natkniemy się na nie głównie nad potokami i innymi ciekami wodnymi – są to okazałe i pięknie kwitnące byliny, a wśród nich omeg górski, miłosna górska, modrzyk górski, ciemiężyca zielona. Na tym poziomie terenu najczęstszymi roślinami są drzewa, które nie są specyficzne wyłącznie dla tego obszaru, czyli dość rozpowszechnione także w innych krainach geograficznych: świerk, jawor, olsza szara, a wśród krzewów bez koralowy. Bardzo nieliczne na omawianym obszarze są gatunki ciepłolubne, rosnące głównie w południowym i południowo-wschodnim jego regionie, charkateryzującym się większym nasłonecznieniem, np. koniczyna pannońska.

Znajdziemy tu również szereg gatunków znajdujących się pod ochroną. Do tej kategorii należy około 30 roślin kwiatowych, niestety często niszczonych przez ludzi. Rośliny takie jak: parzydło lesne, miecznik dachówkowaty, dziewięścił bezłodygowy, lilia złotogłów czy wawrzynek wilczełyko – mimo iż objęte ochroną, są systematycznie wykorzystywane przez miłosników rzadkich bukietów. Także rośliny z rodziny storczykowatych znajdują się w sytuacji zagrożenia. Aby przetrwały wymagają poszanowanie praw ochronnych oraz ukierunkowanych ingerencji służb leśnych.

Fauna

Fauna doliny Małej i Wielkiej Roztoki nie odbiega zazwyczaj od występującej w lasach reglowych Karpat Zachodnich. Wśród małych zwierząt często natkniemy się na ślimaki (pomrów błękitny, źródlarka karpacka), wypławka alpejskiego, wiele gatunków chrząszczy (bigacze, ryjkowce, kózki) i motyli. Najczęściej spotykanym płazem jest salamandra plamista. Trzeba mieć trochę więcej szczęścia, aby zobaczyć traszkę karpacką czy kumaka górskiego. Region słynie z wód bogatych w pstrąga potokowego. Ptaki specyficznie górskie, które pojawiają się w tym regionie to pluszcz i pliszka górska (blisko związane z potokami), a także drozd obrożny, orzechówka czy dzięcioł trójpalczasty – te zamieszkują wyższe piętra górnoreglowe w paśmie Radziejowej. Sporadycznym gościem najwyższych obszarów tego regionu jest rzadki wysokogórski płochacz halny.

Niedźwiedź brunatny
Niedźwiedź brunatny
Największym bogactwem fauny regionu są jednak zwierzęta leśne. Stwierdzono około 18 gatunków ssaków, wśród nich największego drapieżnika kraju – niedźwiedzia brunatnego. Wilki i lisy stanowią przykłady innych drapieżników zamieszkujących te tereny. Cały obszar Beskidu Sądeckiego zawiera około 20-30 par rysia, a populacja borsuka jest szacowana na kilka par. Oprócz wymienionych ssaków należy również uwzględnić kunę leśną.

Wyższe partie dolin są znakomitym terenem dla jelenia karpackiego, a na niżej położonych terenach zdarzają się sarny oraz dziki. Pospolicie występuje wiewiórka ruda i czarna, w nieco mniejszej ilości popielica, wybierająca dziuple starodrzewi bukowych.

Wielka i Mała Roztoka jest terenem dla ponad 60 gatunków ptaków, przeważnie zamieszkujących lasy: zięba, świergotek drzewny, świstunka leśna, pokrzywka czarnołbista, sikorka bogatka, sikorka modra, kowalik, pełzacz leśny, drozd śpiewak, różne gatunki dzięcioła. Ptaki terenów otwartych: gąsiorek, pokląskwa, pokrzewka cierniówka są spotykane najczęściej w okolicach Rytra. Drapieżne ptaki reprezentują myszołów zwyczajny, pustułka, a rzadziej jastrząb, kobuz, puszczyk zwyczajny oraz puchacz.