Historia regionu

Najstarsze ślady zostawione przez człowieka na ziemi sądeckiej pochodzą z epoki neolitu. Osadnictwo rozwinęło się tutaj w czasach kultury łużyckiej (epoka brązu). Najwięcej znalezisk archeologicznych zebrano z okresu odwiedzania tych ziem przez Rzymian.

W Rytrze w latach 1980/82 prowadzono intensywne prace archeologiczne. Badano pozostałości osady z połowy V wieku. Materiał jaki zebrano okazał się bardzo bogaty. Zgromadzono ceramikę, osełki z kamienia, kamienie żarnowe oraz inne przedmioty wykonane z żelaza. Wiemy, że osada uprawiała zboże i miała charakter rolniczy. Prawdopodobnym jej końcem był pożar, który strawił ją w całości. Dopiero w VI wieku notujemy powrót do osadnictwa na tych terenach.

W wieku IX prężnie funkcjonował gród w Naszacowicach. W tym samym czasie powstała osada w Podegrodziu. Obie osady stanowiły zalążki miast, były siedzibami w których rezydowały władze tych ziem. Kolejne większe skupisko ludzkie pojawiło się w XIII wieku. Była nim osada w Starym Sączu, generalnie miasto targowe, lokowane na prawie niemieckim. Dopiero pod koniec XIII wieku możemy mówić o mieście i grodzie w Nowym Sączu, siedzibie kasztelana sądeckiego. Murowany zamek zawdzięczamy czeskiemu księciu Wacławowi. Zamek ten odgrywał rolę obronną dla granic południowych Królestwa Polskiego.

Obecna gmina Rytro przez ukształtowanie terenu i klimat lepiej nadawała się do celów obronnych niż osadniczych. Dolina Popradu w okolicach Rytra stanowiła przeszkodę trudną do sforsowania. Brona w tym miejscu okazała się wyjątkowo przydatna, gdyż tędy prowadziła najkrótsza droga z Polski do Węgier. Doceniając ten fakt królowie i inni wysocy urzędnicy państwa polskiego wydawali szereg aktów zwalniających mieszczan sądeckich od cła. Zamek ryterski pełnił bowiem w pierwszej kolejności funkcję służby celnej.

zamek
Zamek w Rytrze

Ze względu na strategiczne położenie zamek w Rytrze był miejscem, w którym gościli królowie: Kazimierz Wielki, Jadwiga wraz z Władysławem Jagiełłą i księciem litewskim Witoldem, cesarz Zygmunt, czy Kazimierz Jagiellończyk, który towarzyszył swojemu synowi Kazimierzowi w drodze, gdy ten ostatni wybierał się objąć tron węgierski.